AANDACHT

De kans zit in de frustratie

 

Door Gestalt Therapie te gaan doen  ben ik een gelukkiger vrouw geworden. Toch gaat ‘Gestalt’ meer over een houding naar het leven dan over therapie. Het gevaar van ‘in therapie gaan’ is dat je denkt dat je ziek bent en dat je daarom een dokter nodig hebt die je beter maakt.  Maar zo zit het niet. De grens tussen ziek en gezond is niet zo duidelijk. Althans niet in de ogen van Gestalt therapeuten. Zij vragen zich niet af  of je therapie nodig hebt, maar zijn  benieuwd of je besluit aan het werk te gaan. Aan het werk in dit verband betekent bereid zijn tijd te investeren in het leren kennen van jezelf ook al zal dat niet alleen rozengeur en maneschijn boven water brengen. Gestalt gaat over groeien in de zin van een compleet mens worden door spontaner en meer open te worden. Het betekent op je eigen voeten gaan staan en experimenteren met nieuw gedrag.

 

Gestalt heeft mij geleerd mijn leven als kunst, als een creatief proces te beschouwen. De kwaliteit van mijn leven wordt bepaald door de manier waarop ik beweeg, adem, spreek, liefheb en werk.  Doe ik dat volgens gebaande paden, neem ik geen risico en sluit ik me af van mijn creativiteit. Maar als ik het lef heb om mijn creativiteit wel tot expressie te brengen en grenzen te verleggen, blijk ik niet alleen deel te nemen aan het ontstaan van een wonder, maar ben ik het wonder zelf.

 

Gestalt is het Duitse woord voor samenhangend geheel, een geheel dat meer is dan de som der delen. Een mens is een Gestalt en dat betekent dat een mens meer is dan een hoofd plus een hart, armen benen en een romp. Vaak zijn we het zicht op ons geheel kwijt geraakt.  Uit zelfbehoud hebben we ooit wat te moeilijk, te zwaar, te lelijk of te pijnlijk was verdrongen, waardoor we constant het gevoel hebben iets te missen en op zoek zijn. Door de verbinding tussen verstand en gevoel, geest en ziel, buik en hersenen, rug en voeten, spieren en zenuwen, seksualiteit en agressie, verleden, heden en toekomst te zien  en te beleven, word je een completer mens.

 

De vraag is waarom we niet doen wat we denken dat we zouden moeten doen. Het lijkt alsof we eerst nog op iets wachten. Of er iets van buiten moet gebeuren tot we in actie komen. Als ik nou maar die Ene tegenkom, een kind, een baan, geld krijg… Als het nou maar zomer was en de zon scheen. En inderdaad soms lacht het geluk ons toe en zorgt dat we krijgen waar we naar verlangen. Maar op een dag steekt zelfs als de zon schijnt dat ontevreden gevoel de kop weer op, helemaal tevreden zijn we toch niet.  Gaan we in therapie, op dieet, doen we een opleiding, zoeken we een andere partner of een nieuwe  baan? Of wij zelf of onze omgeving zal moeten veranderen willen we gelukkig worden, maar hoe doen we dat? Moeten we slanker worden of intelligenter, mooier, jonger, rijker, sterker…?

 

Nee sorry, zo werkt het niet, al doen we nog zo ons best echt blij zullen we er niet van worden. Wel even misschien, wel aan de oppervlakte maar niet in onze ziel. Hoe het wel ‘moet’ is paradoxaal: pas als we aanvaarden wie we werkelijk zijn, pas als we bereid zijn ook onze ‘verloren’ delen te zien, te beleven en te integreren, vinden verandering en groei als ‘van zelf’ plaats. Gestalt therapie is een weg naar autonoom worden en toch de verbinding aangaan. In plaats van te varen op goedkeuringen van buitenaf zul je ontdekken, dat de capaciteiten die je nodig hebt om een plek in de maatschappij in te nemen en relaties in stand te houden altijd al in je aanwezig waren. Je angst om niet goed genoeg te zijn en ten onder te gaan, zal geleidelijk verdwijnen en  het vertrouwen in jezelf zal groeien.        

 

Om ons de weg te wijzen zijn  talloze groeimodellen ontworpen, die in kaart brengen wat we zouden moeten doen om blij of op z’n minst tevreden te worden. Mijn favoriete model  is de theorie van de vijf Gestalt lagen. Daarin gaat het over de verschillende niveau’s waarop een mens kan functioneren.

 

De clichélaag

De laag die het dichtst aan de oppervlakte ligt, is de clichélaag. Als we elkaar per ongeluk op straat tegenkomen, zitten we er gelijk in: Hé, hoe gaat het met je? Goed? Ja, met mij ook. Alles in orde. Geen klagen. Meestal ben je dan gauw uitgepraat, want in deze laag blijven we beleefd tegen elkaar en delen geen emoties. Vrij saai, hoewel het ook een laag is die zijn nut heeft. Als je de weg wilt weten, een kaartje of een broodje wilt kopen, dan is het prettig dat je gewoon zonder omhaal kunt vragen om wat je nodig hebt.

 

De rollenlaag

We denken dat we onze rollen zijn en gedragen ons alsof we niet meer dan de moeder, de juf, de therapeut, de dokter, de student zijn. We spelen spelletjes om niet het achterste van onze tong te laten zien. Stel je staat tegenover elkaar als man en vrouw en je vindt elkaar aantrekkelijk, dan is het niet genoeg om te zeggen dat het goed met jou gaat en van de ander hetzelfde te horen. Wat speelt zijn de rollen waarin we zitten. En toen was ik een  vrouw en jij een man en het zou leuk zijn als wij een paartje werden, maar hoe doe je dat? Wie doet het eerst zijn/haar  mond open? Hoort het bij de rol van de man om het initiatief te nemen of geef je als vrouw eerst een hintje als openingszet?  Wie het weet mag het zeggen, maar simpel is het niet, omdat we veel rollen tegelijk spelen. Ben ik als vrouw Haantje de voorste en jij als man verlegen  Betje, dan hebben we een probleem. En toen nam ik het initiatief en wachtte jij af en kwamen we allebei in de angst terecht en vragen ons af of we wel goed worden ontvangen.  In deze laag gaat het vooral om het al of niet voldoen aan verwachtingen. Passen we ons aan en doen we ons best of geven we ons over aan de grote weerstand en zijn anti alles.  Meestal doen we allebei, waardoor we niet echt te volgen zijn.

 

Impasse

Als op een dag blijkt dat we ondanks dat we ons best doen toch niet krijgen waar we werkelijk naar verlangen, raken we gefrustreerd en komen in de derde laag terecht die de impasse heet. In deze laag werken de antwoorden die we hebben geleerd niet meer, waardoor we ons verward voelen. Rampen dienen zich aan. We worden ziek of overspannen of gaan scheiden. We nemen of krijgen ontslag of gaan failliet en moeten onder ogen zien, dat vroeger toen we nog onschuldig waren voorbij is. Er moet iets gebeuren.  Maar wat? Stoppen we met roken of drinken, zoeken we een nieuw huis of  besluiten we, dat het tijd is voor een kindje? In wezen is er niks mis met de keuzes die we maken.  En toch lopen we kans dat we later weer in een depressie of een crisis terecht komen. Het probleem – wat het ook mag zijn  - oplossen helpt maar even en dan steekt de ontevredenheid  en het verlangen naar iets (maar wat?) de kop weer op

 

Implosieve laag

In Gestalt therapie heet de laag van de impasse vruchtbaar, omdat we gedwongen worden om uit het idee te stappen dat er iets op te lossen valt. En zo zakken we als vanzelf naar de  implosieve laag, waarin we niet om  de signalen van ons lijf heen kunnen. Alleen denken helpt niet meer. Je ademhaling stokt, omdat je die – onbewust - hebt afgeknepen om de pijn, de kramp en de begeerte in je lijf niet te voelen. Als ik nou maar doe alsof ik me goed voel en mijn adem inhoud, dan hoef ik niet te weten hoe ik me echt voel en komt alles op zijn pootjes terecht. Onze angsten zorgen dat we niet open  staan voor – eventuele? -  gevaren die dreigen. Liever niet kijken dan een kwade blik zien, liever niet luisteren dan kritiek horen, liever  niet voelen dan pijn ervaren.

 

Explosieve laag

En zo gaan we met geknepen kontjes en slapende zintuigen door het leven tot we ploffen of inzakken en in de vijfde laag, de laag van de Explosie, belanden. In deze laag mogen we weer ademen en  in beweging komen. We mogen weer lachen en huilen, zeggen  wat we te zeggen hebben, boos worden, met overgave seks  beleven en echte aandacht geven en ontvangen.  Het gaat hier om de doorbraak, die je het gevoel kan geven dat je opnieuw wordt geboren. Doordat je jezelf tot expressie brengt, word je wie je werkelijk bent: een authentiek, uniek, vrij en compleet mens.

 

In de praktijk is één ding mij onmiskenbaar duidelijk geworden: om de impasse kun je niet heen. Je kunt onmogelijk van laag één naar laag vijf. Om vrij te worden moet je de verwarring beleven en moet je je bewust worden van de angsten die je beperken in je levensruimte. De kans zit werkelijk in de frustratie. Daarom gaan de volgende hoofdstukken over angsten waar we allemaal mee te maken hebben. Angst is een levensremmer bij uitstek en we kunnen er niet buiten. Angst dwingt ons om onszelf en de wereld om ons heen serieus te nemen, waardoor we van zelf meer open zijn. Het is – alweer - een paradox: als we ontkennen dat we bang zijn, zullen we in onze angst blijven hangen en niet weten dat de reden van onze angst al lang verleden tijd is. Pas als we in het Hier-En-Nu onderzoeken wat zich al of niet werkelijk aandient, hoeven we de deur minder gauw dicht te doen  en krijgen we ruimte om te genieten en de vrijheid te proeven.

 

 

Autonoom worden

Dit boek gaat over je eigen autoriteit worden.

Dat kan alleen als je bereid bent de confrontatie aan te gaan met het leven,

met de mensen die belangrijk voor je zijn en vooral met jezelf.

Elkaar en jezelf al of niet aandacht en liefde geven

is bepalend voor hoe lekker je in je vel je zit.

En dat is geen kwestie van tijd maar van kwaliteit.

Hoe zo hebben we geen tijd? Geen tijd waarvoor?

Wat we ook doen, we zijn altijd bezig onze tijd te gebruiken of te misbruiken.

Als we geen tijd hebben, wat hebben we dan wel?

Geen tijd om lief te hebben en aandacht te geven

omdat we moeten presteren en aan verwachtingen voldoen,

anders houden ‘ze’ misschien niet van ons.

 

 

De kans zit in de frustratie

 

Mijn lijfspreuk is de kans zit in de frustratie. Als we het niet meer weten, zijn we eerder bereid verder te kijken dan onze neus lang is. Veranderen wordt een keuze, omdat je de mogelijkheden leert kennen. Jij zelf besluit of je Ja of Nee zegt, omdat je - net als ieder ander mens - een vrije wil hebt. 

In mijn eigen leven als therapeut dacht ik in eerste instantie,

dat mijn opdracht was mijn cliënten tevreden te stellen,

ze blij en gelukkig te maken.

Ik vond daarom het luisteren naar hun levensverhalen een moeilijke opdracht.

Toch blijkt het de vreugde van mijn werk te zijn.

Een groter genot dan boeken lezen en naar toneelstukken of films gaan.

De levens die aan mijn oog en oor verschijnen,

bevatten een grote rijkdom aan drama en humor.

Uiteraard gaan al die levens ook over saaiheid, verveling, verdriet en pijn

en natuurlijk vind ik dat pijnlijk om mee te beleven.

Maar toen ik het idee los kon laten, dat ik al dat leed goed moest maken en oplossen, kreeg ik zicht op de eigenlijke hulpvraag.

 

 

Verlichting schuilt in de paradox

Mensen willen niet alleen aandacht voor hun pijn

maar ook en vooral voor hun eigen inventiviteit, levenskracht, humor en creativiteit.

Als situaties ingewikkeld, moeilijk en lastig zijn

en ik geen idee heb waar ze inhoudelijk over gaan,

worden we gedwongen om dieper te gaan.

Verlichting blijkt in de paradox te schuilen.

Als we onze passie en dus ons lijden serieus nemen en aandacht geven

in plaats van weg te stoppen en te ontkennen,

is redding nabij.

Juist als we worden we geplaagd door pijn, verdriet, woede en angst,

hebben we kans om onze liefde en compassie te ontwikkelen.  

 

   

 

 

Intieme verhalen

Toen ik pas met dit werk begon, voelde ik me ongemakkelijk, omdat mij zoveel  intieme verhalen werden toevertrouwd en ik nauwelijks iets over mijn eigen sores vertelde. En als ik het – soms in een groep – wel deed, werd het me niet in dank afgenomen: hé hallo, mevrouw de therapeut, het gaat hier over ons en niet over jou. Wij hebben geen boodschap aan jouw toestanden. Hoewel wat ze zeiden pijnlijk was, vond ik toen dat ze gelijk hadden. Maar uiteindelijk kruipt, het bloed waar het gaan moet. Ook mijn eigen verhaal is pijnlijk en boeiend en ook ik moet zeggen wat ik te zeggen heb en zelfs ik heb aandacht nodig. Daarom vertrouw ik mijn gedachten, ideeën, ervaringen en gevoelens aan het papier toe. Het maakt me kwetsbaar. Om aandacht vragen vind ik moeilijk. Toch is dat waar het ook voor mij over gaat. Geven en ontvangen kunnen niet zonder elkaar. Het een is leeg zonder het ander.

In dit boek vertel ik wat ik op mijn eigen pad tegenkwam in mijn verlangen naar geluk. Daarom gaat het over passie, liefde, angst, begeerte, kracht, verlangen, agressie, jaloezie, strijd, twijfel, onzekerheid, ambitie, vriendschap, wantrouwen, vertrouwen en geloof.  Mijn vraag is steeds weer: wat is mijn verantwoordelijkheid, wat draag ik bij aan deze toestand? Welk antwoord moet ik geven op dat wat mijn pad kruist. Niet moeten omdat mijn moeder dat vindt of mijn vader of mijn meester of mijn geliefde of God, maar moeten omdat het goed voor mij is, moeten omdat het bij mij past, moeten omdat alleen ik mijn leven kan lijden en leiden.  Net als jij alleen jouw leven kan lijden en leiden. Mijn hoop is je met dit boek te inspireren op je eigen pad. ‘Wie alleen loopt, raakt de weg kwijt…’ is een Afrikaanse wijsheid, die mij op mijn beurt inspireert. 

Boek Bestellen

Het boek kan besteld worden bij uitgeverij Gopher: www.gopher.nl Het kost 16,50 euro exclusief verzendkosten.